Yüksək qan təzyiqi (hipertoniya) müasir dövrün ən geniş yayılmış və eyni zamanda ən çox diqqətdən kənarda qalan sağlamlıq problemlərindən biridir. Çox zaman heç bir əlamət vermədən illərlə davam etdiyi üçün bu xəstəlik “səssiz qatil” kimi də tanınır. Halbuki vaxtında aşkarlanmadıqda ürək, beyin, böyrəklər və digər həyati orqanlar üçün ciddi təhlükə yaradır.

"Unikal" xəbər verir ki, Diaqnoz Tibb Mərkəzinin kardioloqu, Azərbaycan və Avropa Kardiologiya Cəmiyyətlərinin üzvü Dr. Ağadadaş Rəşidovun sözlərinə görə, yüksək qan təzyiqi həm müstəqil xəstəlik kimi, həm də digər patologiyaların nəticəsi olaraq ortaya çıxa bilər və erkən mərhələdə nəzarət altına alınması həyati əhəmiyyət daşıyır.

Qan təzyiqi nədir və necə ölçülür?

Qan təzyiqi qanın damar divarlarına göstərdiyi təzyiqdir. Bu göstərici iki rəqəmlə ifadə olunur:

* Sistolik (yuxarı) təzyiq – ürək yığılanda yaranır
* Diastolik (aşağı) təzyiq – ürək boşalanda ölçülür

120/80\ \text{mmHg}

Gənc və sağlam insanlarda normal göstərici təxminən 120/80 mm civə sütunu hesab olunur. Əgər bu göstərici davamlı olaraq 140/90 mm civə sütunundan yuxarıdırsa, artıq hipertoniyadan danışmaq mümkündür.

Niyə təhlükəlidir?

Hipertoniya təkcə “təzyiqin yüksək olması” demək deyil. Bu vəziyyət damar sisteminə uzunmüddətli zərər verir və aşağıdakı ciddi fəsadlara yol aça bilər:

* Ürək çatışmazlığı və infarkt
* Beyin insultu (iflic)
* Böyrək funksiyasının pozulması
* Görmə zəifliyi və göz damarlarının zədələnməsi

Dünya üzrə təxminən 1,28 milyard insanın bu problemdən əziyyət çəkməsi isə onun nə qədər geniş yayılmış olduğunu göstərir. Ən narahatedici məqam isə odur ki, xəstələrin təxminən yarısı özündə bu problemin olduğunu bilmir.

Yüksək təzyiqin səbəbləri

Hipertoniya müxtəlif səbəblərdən yarana bilər:

* Genetik meyillilik
* Stress və psixoloji gərginlik
* Hərəkətsiz həyat tərzi
* Artıq çəki və piylənmə
* Duzlu və qeyri-sağlam qidalanma
* Siqaret və alkoqol istifadəsi
* Hormonal və böyrək xəstəlikləri

Bəzi hallarda isə konkret səbəb müəyyən edilmir – bu, “essensial hipertoniya” adlanır.

Əlamətləri varmı?

Ən böyük problem də məhz buradadır: hipertoniya çox vaxt heç bir əlamət vermir. Lakin bəzi hallarda aşağıdakı şikayətlər müşahidə oluna bilər:

* Baş ağrısı (xüsusilə səhərlər)
* Başgicəllənmə
* Ürəkdöyünmə
* Yorğunluq və halsızlıq
* Göz önündə “qaralma”

Bu əlamətlər hər zaman olmaya bilər, buna görə də yalnız hisslərə güvənmək təhlükəlidir.

Yüksək təzyiq zamanı nə etməli?

Əgər qan təzyiqiniz yüksəkdirsə, ilk və ən vacib addım panikaya düşmədən düzgün davranmaqdır:

1. Təzyiqi ölçün və təkrar yoxlayın
Birdəfəlik ölçümə əsaslanaraq qərar vermək olmaz.

2. Sakit mühitdə istirahət edin
Stress təzyiqi daha da yüksəldə bilər.

3. Həkim məsləhəti olmadan dərman qəbul etməyin
Yanlış dərman seçimi vəziyyəti ağırlaşdıra bilər.

4. Kardioloqa müraciət edin
Dəqiq diaqnoz və düzgün müalicə planı üçün mütləq mütəxəssis rəyi lazımdır.

Müalicə və nəzarət

Hipertoniyanın müalicəsi kompleks yanaşma tələb edir və əsasən iki istiqamətdə aparılır:

1. Həyat tərzinin dəyişdirilməsi

* Duz qəbulunun azaldılması
* Sağlam qidalanma
* Müntəzəm fiziki aktivlik (həftədə ən az 4–5 dəfə)
* Çəkinin normallaşdırılması
* Zərərli vərdişlərdən imtina

2. Dərman müalicəsi

Həkim tərəfindən təyin olunan dərmanlar təzyiqi sabit saxlamağa və ağırlaşmaların qarşısını almağa kömək edir. Müalicə fərdi şəkildə seçilir və davamlı nəzarət tələb edir.

Ürəyi cavan saxlamaq mümkündürmü?

Bəli, mümkündür. Orta yaşlardan başlayaraq sağlam həyat tərzinə keçid ürək-damar xəstəliklərinin riskini əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər. Aktiv həyat, balanslı qidalanma və müntəzəm tibbi yoxlamalar sağlam gələcəyin əsas açarlarıdır.

Nəticə

Yüksək qan təzyiqi sadəcə bir rəqəm deyil – bu, bütün orqanizmə təsir edən ciddi bir vəziyyətdir. Ən təhlükəli tərəfi isə səssiz irəliləməsidir. Buna görə də hər kəs mütəmadi olaraq qan təzyiqini ölçməli və hər hansı dəyişiklik zamanı vaxtında həkimə müraciət etməlidir.

Unutmayaq: erkən diaqnoz həyat xilas edir.