"Dövlət torpaqları ilə xüsusi mülkiyyətdə olan torpaq və əmlakın qarşılıqlı razılıq əsasında əvəzləşdirilməsi sosial ədaləti və iqtisadi səmərəliliyi təmin edəcək. Nəticədə, daşınmaz əmlak bazarında likvidlik artacaq, bank sektorunun girov bazası genişlənəcək, sahibkarların investisiya imkanları artacaq, vergi bazası genişlənəcək, nəhayət, məhkəmələr böyük yükdən azad olur".

"Unikal" xəbər verir ki, bunu Milli Məclisin bu gün keçirilən iclasında parlamentin İnsan hüquqları komitəsinin sədri, deputat Zahid Oruc deyib.

O bildirib ki, insanlar illərlə zəhmət çəkərək ev tikirsə, istehsal sahəsi yaradırsa, vergi ödəyirsə, yeni iş yerləri yaradırsa, lakin həmin əmlakı hüquqi baxımdan rəsmiləşdirə bilmirsə, təkcə fərd və ya ailə ziyan çəkmir, iqtisadiyyat da itirir:

"Tanınmış iqtisadçı Hernando de Soto deyir ki, kapitalın ən böyük düşməni hüquqi qeyri-müəyyənlikdir. Əgər on minlərlə insanın malik olduğu torpaq və əmlak hüquqi cəhətdən tanınmırsa, "ölü kapitala" çevrilir. O, nə bank üçün girov olur, nə investisiya cəlb edir, nə də iqtisadi inkişafın hərəkətverici qüvvəsinə çevrilir. 2023-cü ildə imzalanan "Qeyri-yaşayış təyinatlı bəzi tikinti obyektlərinin istismarına icazə verilməsi ilə bağlı əlavə tədbirlər haqqında" fərman cəmiyyətdə təsadüfən "əmlak amnistiyası" kimi qiymətləndirilmədi. Onun əsas məqsədi təhlükəsizlik tələblərinə cavab verən, lakin tam rəsmiləşməmiş obyektlərin iqtisadi dövriyyəyə qaytarılması, sahibkarların və vətəndaşların əmlak hüquqlarının tanınması idi. Lakin Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin məlumatı göstərir ki, 2025-ci ilin oktyabr ayınadək cəmi 18 523 müraciət daxil olub, 4 956 obyektin istismarına icazə verilib, 3 931 obyekt dövlət reyestrində qeydiyyata alınaraq çıxarışla təmin edilib. Rəqəmlər nəzərdə tutulan 43 min qeyri-yaşayış obyektinin hələ də yarısının rəsmi orqanlara müraciət etmədiyini, yalnız 10 faizinin hüquqi aktlarla təmin olunduğunu göstərir. Fərmanın öz məqsədinə çatması üçün yerdə qalan 90 faiz əmlak da rəsmiləşdirilməlidir. 

2023-cü il Prezident fərmanının icrası ilə bağlı aparılan təhlillər  göstərir ki, dövlət mülkiyyətində olan torpaq sahələrində yerləşən qeyri-yaşayış obyektlərinin 41,5 faizi yerli icra hakimiyyəti başçılarının sərəncamları, 40,9 faizi isə icarə müqavilələri əsasında formalaşıb. Bələdiyyə torpaqlarında yerləşən obyektlərin 58,7 faizində əsas hüquqi sənəd bələdiyyə qərarı olub. Xüsusi mülkiyyətdə olan torpaqlarda isə obyektlərin 82,6 faizinin çıxarışı mövcuddur. Nəticələr göstərir ki, hüquqi qeyri-müəyyənlik əsasən dövlət və bələdiyyə torpaqları üzərində formalaşan münasibətlərdə cəmləşib. Araşdırmaya görə, torpaq hüquqlarını rəsmiləşdirə bilməyən respondentlərin 52,1 faizi bunun səbəbini bürokratik maneələrlə izah edir. Sorğu iştirakçılarının 12.6%-nin torpaq sahəsinə dair heç bir sənədin mövcud olmadığını bəyan etməsi qeyri-formal tikinti fəaliyyətinin yüksək olduğunu göstərir.  Ödəniş haqları ilə  bağlı vətəndaşların narazılıqlarını diqqətə alaraq, mənfi nəticələnən müraciətlər üzrə rüsumların tam və ya qismən geri qaytarılması mexanizmləri nəzərdən keçirilə bilər. 2025-ci ilin iyulun 16-da müvafiq Prezident  fərmanı ilə 105 minə qədər vətəndaş mülkiyyətinin qanuni sənədlərini almaq imkanı qazandı. Əlbəttə, əhali arasında torpaq və əmlak amnistisiyası adını alan qərarlar alqışa layiqdir. Lakin hələ də  on minlərlə qeydiyyatsız əmlaklar varsa, ölkə iqtisadiyyatında "ölü kapitalın" ümumi həcmi müəyyənləşməyib. Ona görə də bütün iqtisadi aktivləri dövriyyəyə mütləq qaytarmaq gərəkdir. Çünki cəmi 4 minə qədər rəsmiləşən qeyri-yaşayış obyektləri 500 milyon manatdan çox iqtisadi dəyər yaradıb.Növbəti mərhələdə, torpaq münasibətlərinin tam inventarlaşdırılması vətəndaşların mülkiyyət hüquqlarının daha da sadələşdirilmiş mexanizmlərlə təmin olunmasına imkan yaradar".

Anar Kəlbiyev