2021-ci il iyunun 15-də qədim Şuşa şəhərində imzalanan “Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Şuşa Bəyannaməsi” iki qardaş dövlət arasındakı münasibətlərin tarixində yeni mərhələnin əsasını qoydu. Vətən müharibəsində əldə edilmiş tarixi Zəfərdən sonra imzalanan bu sənəd regionun gələcək geosiyasi mənzərəsini müəyyən edən mühüm strateji amilə çevrildi.
Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin əsasında dayanan ortaq tarixə, milli-mənəvi dəyərlərə, siyasi iradəyə və qarşılıqlı etimada söykənir. Bəyannamə tarixi köklərə əsaslanır və Mustafa Kamal Atatürkün “Azərbaycanın sevinci sevincimiz, kədəri kədərimizdir” fikri ilə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin “Bir millət, iki dövlət” konsepsiyasının məntiqi davamıdır. Uzun illər işğal altında qalmış və Vətən müharibəsində azad edilmiş Şuşada müttəfiqlik haqqında sənədin imzalanması Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpasının beynəlxalq müstəvidə təsdiqinin mühüm göstəricilərindən biridir.
Şuşa Bəyannaməsi bütün dünyaya verilmiş siyasi və geosiyasi mesajdır. Azərbaycan və Türkiyə münasibətləri artıq ənənəvi dostluq və qardaşlıq çərçivəsini aşaraq müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlmişdir. Bəyannamə regionda sülhün, təhlükəsizliyin və sabitliyin təmin edilməsinə xidmət edən mühüm siyasi platformadır. Sənəd, eyni zamanda bəyan edir ki, iki dövlət qarşılıqlı maraqların qorunması, milli təhlükəsizliyin təmin olunması və regional əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi istiqamətində bundan sonra da vahid mövqedən çıxış edəcəkdir.
Şuşa Bəyannaməsi ilə Azərbaycan və Türkiyə münasibətləri bütün istiqamətlər üzrə strateji müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəlib. Sənəddə siyasi əməkdaşlıq, xarici siyasətin koordinasiyası, iqtisadi əlaqələr, enerji təhlükəsizliyi, nəqliyyat-kommunikasiya layihələri, humanitar əməkdaşlıq, təhsil, elm, müdafiə sənayesi və hərbi təhlükəsizlik məsələləri əhatə olunmuşdur. Bu baxımdan Şuşa Bəyannaməsi yalnız mövcud münasibətləri rəsmiləşdirən sənəd deyil, həm də gələcək onilliklər üçün əməkdaşlığın strateji yol xəritəsidir.
Bəyannamədə xüsusi yer tutan istiqamətlərdən biri xarici siyasət sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsidir. Tərəflər beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində qarşılıqlı dəstəyi davam etdirmək, regional və qlobal məsələlərdə birgə fəaliyyət göstərmək barədə razılığa gəlmişlər. Bu yanaşma beynəlxalq münasibətlər sistemində hər iki dövlətin mövqeyinin güclənməsinə xidmət edir. Müasir dövrdə qlobal geosiyasi dəyişikliklər fonunda rəsmi Bakı və Ankara arasında koordinasiyanın güclənməsi regional sabitliyin təmin olunmasına mühüm töhfə verir.
Şuşa Bəyannaməsinin ən mühüm müddəalarından biri müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıqla bağlıdır. Sənədə əsasən, tərəflərdən birinin müstəqilliyinə, suverenliyinə və ya ərazi bütövlüyünə qarşı təhdid yaranacağı təqdirdə, zəruri addımlar atılacaq. Bu müddəa Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəldiyini bir daha təsdiqləyir. Müdafiə sənayesi, hərbi təhsil, birgə təlimlər, müasir texnologiyaların tətbiqi və silahlı qüvvələrin qarşılıqlı fəaliyyət imkanlarının artırılması sahələrində əməkdaşlıq son illərdə daha da genişlənmişdir. Vətən müharibəsində qazanılan təcrübə və sonrakı dövrdə həyata keçirilən birgə layihələr iki dövlətin müdafiə potensialının əhəmiyyətli dərəcədə güclənməsinə şərait yaratmışdır.
Şuşa Bəyannaməsində xüsusi əhəmiyyət verilən istiqamətlərdən biri nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələrinin inkişafıdır. Bu çərçivədə Zəngəzur dəhlizi layihəsi mühüm yer tutur. Zəngəzur dəhlizi Türk dünyasının inteqrasiyasını gücləndirəcək, Avropa ilə Asiya arasında yeni iqtisadi və logistika imkanları yaradacaqdır. Orta Dəhlizin inkişafı, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xəttinin imkanlarının genişləndirilməsi, Qars-İğdır-Naxçıvan layihəsinin reallaşdırılması regionun nəqliyyat xəritəsini dəyişdirən mühüm amillərdir. Bu layihələr həm də beynəlxalq ticarətin həcminin artmasına və yeni investisiyaların cəlb olunmasına xidmət edir.
Şuşa Bəyannaməsi iqtisadi sahədə əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi üçün mühüm zəmin yaratmışdır. Qarşılıqlı investisiyaların təşviqi, sənaye əməkdaşlığı, enerji layihələri və ticarət əlaqələrinin inkişafı iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsinə səbəb olur. Bəyannamə iqtisadi münasibətlərin yeni mərhələyə keçməsini təmin etməklə yanaşı, regionda əlverişli investisiya mühitinin formalaşmasına da mühüm töhfə verir. Sənədin əhəmiyyəti yalnız iki dövlət arasındakı münasibətlərlə məhdudlaşmır. Şuşa Bəyannaməsi bütövlükdə regionda əməkdaşlıq və inteqrasiya proseslərinin sürətlənməsinə xidmət edir. Nəqliyyat marşrutlarının genişlənməsi, enerji layihələrinin inkişafı, iqtisadi əməkdaşlığın güclənməsi və təhlükəsizlik mühitinin möhkəmlənməsi regionun bütün aktorları üçün yeni imkanlar yaradır. Bu baxımdan Şuşa Bəyannaməsi Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sülh və sabitlik üçün mühüm siyasi platforma kimi çıxış edir.
Bəyannamədə əksini tapan mühüm istiqamətlərdən biri də diaspor təşkilatları və media qurumları arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsidir. Xaricdə yaşayan azərbaycanlı və türk icmalarının koordinasiyalı fəaliyyəti, ortaq informasiya siyasətinin formalaşdırılması, beynəlxalq mediada həqiqətlərin daha effektiv şəkildə çatdırılması müasir dövrün mühüm çağırışlarından biridir. Bu sahədə həyata keçirilən birgə layihələr iki dövlətin beynəlxalq informasiya məkanında mövqelərinin daha da güclənməsinə xidmət edir.
Şuşa Bəyannaməsi eyni zamanda bölgədə revanşist meyillərin qarşısını alan mühüm siyasi sənəddir. Azərbaycan və Türkiyə regionda sülhün, təhlükəsizliyin və sabitliyin qorunması naminə birlikdə fəaliyyət göstərmək əzmindədir. Bu amillər həm regional təhlükəsizlik sisteminin möhkəmləndirilməsi, həm də gələcək risklərin qarşısının alınması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Şuşa Bəyannaməsinin imzalanmasından sonra Yeni Azərbaycan Partiyasının təşkilatçılığı ilə hər il iyunun 15-də Şuşada mötəbər konfranslar keçirilir.
Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin zirvə nöqtəsini təşkil edən tarixi sənəddir. Bu sənəd qardaşlıq münasibətlərini hüquqi və siyasi müstəvidə müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəltmiş, regionun gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirmişdir. Bəyannamə siyasi, iqtisadi, hərbi, enerji, nəqliyyat, humanitar və informasiya sahələrində əməkdaşlığın daha da genişlənməsinə möhkəm zəmin yaratmışdır. Bu gün Şuşa Bəyannaməsi yalnız iki dövlət arasında münasibətlərin əsas sənədi deyil, həm də Türk dünyasının birliyini gücləndirən, regional sabitliyi möhkəmləndirən və yeni geosiyasi reallıqları formalaşdıran mühüm strateji platformadır. Şuşa Bəyannaməsi zaman keçdikcə əhəmiyyətini daha da artırır və Azərbaycan-Türkiyə müttəfiqliyinin gələcək inkişafının əsas yol xəritəsi kimi çıxış edir.
Bədəl Bədəlov
Milli Məclisin deputatı
